1. Introducción

O Festival de Cinema de Ourense (OUFF), a través do seu Departamento de Implementación de Valores Sociais e Cívicos, establece o presente protocolo para a garantía dunha contorna segura, respectuosa e inclusiva como parte do seu compromiso firme coa defensa dos dereitos fundamentais, a igualdade e a diversidade.

Este protocolo ten como obxectivo primordial asegurar que todas as persoas vinculadas ao festival —traballadoras e traballadores, participantes, colaboradoras e colaboradores, convidados e invitadas, así como o público asistente— poidan desenvolver as súas actividades nunha contorna libre de calquera forma de violencia, acoso, discriminación ou trato vexatorio, xa sexa de carácter físico, verbal, psicolóxico ou sexual.

O OUFF entende que a cultura debe ser un espazo seguro e transformador, polo que promove activamente valores como o respecto, a empatía, a liberdade individual, a inclusión, a equidade e a responsabilidade colectiva. Este documento non só actúa como unha ferramenta preventiva, senón tamén como unha guía de actuación ante posibles incidentes, con procedementos claros de denuncia, atención e resolución, sempre desde unha perspectiva de coidado e acompañamento ás persoas afectadas.

Ademais, este protocolo alíñase coas normativas legais vixentes en materia de igualdade, prevención do acoso, promoción de contornas laborais e sociais saudables e responde a unha convicción ética que sitúa ás persoas no centro de todas as actividades do festival.

Con iso, o OUFF reafirma a súa vontade de ser non só un espazo de encontro cinematográfico, senón tamén un referente no compromiso cos dereitos humanos, a xustiza social e a convivencia pacífica.

O OUFF, a través do seu Departamento de Implementación de Valores Sociais e Cívicos, creou este protocolo que será revisado de forma periódica ao longo do ano, especialmente antes, durante e despois da celebración do festival, co fin de adaptarse a posibles cambios lexislativos, incorporar novos estándares éticos e recoller aprendizaxes derivadas da súa aplicación.

2. Principios e valores

O presente protocolo fundaméntase nunha serie de principios reitores que orientan a súa interpretación e aplicación e que deben inspirar todas as actuacións derivadas do mesmo.

Igualdade e non discriminación

O OUFF comprométese a garantir a igualdade de trato e de oportunidades para todas as persoas, en cumprimento coa lexislación nacional e internacional vixente en materia de dereitos fundamentais. Este principio aplícase a todas as actividades, relacións laborais, artísticas e profesionais que teñan lugar no marco do festival.

Prohíbese expresamente calquera forma de discriminación, xa sexa directa ou indirecta, por motivos de sexo, xénero, orientación sexual, identidade ou expresión de xénero, orixe étnica ou racial, nacionalidade, lingua, relixión ou crenzas, idade, discapacidade, clase social, ideoloxía política, estado serológico ou calquera outra condición persoal ou social.

Este principio susténtase no marco legal seguinte:

  • Artigo 14 da Constitución Española, que recoñece o dereito á igualdade e á non discriminación.
  • Lei Orgánica 3/2007, para a igualdade efectiva de mulleres e homes.
  • Lei 15/2022, integral para a igualdade de trato e a non discriminación.
  • Lei 4/2023, para a igualdade real e efectiva das persoas trans e para a garantía do dereitos LGTBI.
  • Directiva 2000/43/CE da Unión Europea, relativa á igualdade de trato entre as persoas independentemente da súa orixe racial ou étnica.
  • Directiva 2000/78/CE, sobre igualdade de trato no emprego e a ocupación.
  • Real Decreto 1026/2024, do 8 de outubro, polo que se desenvolve o conxunto planificado das medidas para a igualdade e non discriminación das persoas LGTBI nas empresas.

O festival comprométese, ademais, a adoptar medidas activas de acción positiva para corrixir desigualdades estruturais e fomentar unha contorna inclusiva e respectuosa. Isto inclúe criterios de equidade na selección de contidos, equipos de traballo, comités de selección e xurados, así como na atención ao público e na organización loxística do evento.

A igualdade non se entende só como un principio xurídico, senón tamén como un valor fundamental do OUFF, que atravesa todas as súas dimensións organizativas, simbólicas e comunicativas. Por iso, promoveranse campañas de sensibilización, formación específica para equipos de traballo e mecanismos accesibles para a denuncia de condutas discriminatorias.

Principios reitores do protocolo

Este protocolo non se limita a establecer normas de actuación fronte a situacións de acoso ou discriminación, senón que se fundamenta nun conxunto de principios éticos e operativos que orientan a súa interpretación, aplicación e evolución.

Estes principios reitores son o marco de referencia para todas as persoas implicadas no festival, xa sexa en calidade de traballadoras, voluntarias, participantes, provedoras, colaboradoras ou asistentes. O seu cumprimento é indispensable para garantir o carácter seguro, accesible e transformador do OUFF como espazo cultural.

  1. Respecto e dignidade

Todas as persoas vinculadas ao Festival de Cinema de Ourense deben ser tratadas con dignidade, consideración e respecto, sen importar a súa identidade, orientación, procedencia, condición física ou social, crenzas, idioma, idade, nacionalidade ou rol dentro do festival. O respecto mutuo é a base dunha convivencia saudable e dunha contorna profesional, artístico e humano que favoreza a participación libre, segura e equitativa.

  1. Tolerancia cero fronte ao acoso e a discriminación

O festival establece unha política de tolerancia cero ante calquera forma de acoso —xa sexa sexual, laboral, psicolóxico, por razón de xénero ou calquera outra causa— así como ante condutas discriminatorias. Isto inclúe accións físicas, verbais, simbólicas, escritas ou dixitais, tanto directas como indirectas. Toda vulneración será avaliada e, se procede, sancionada con firmeza en cumprimento do protocolo e a lexislación vixente.

  1. Igualdade e non discriminación

Promoverase activamente a igualdade de oportunidades e o recoñecemento da diversidade como valor. Garantirase que todas as persoas poidan participar e desenvolverse en igualdade de condicións, eliminando barreiras visibles e invisibles. Isto implica actuar ante situacións discriminatorias, pero tamén deseñar espazos, actividades e relacións profesionais con perspectiva inclusiva, atendendo á equidade real e non só formal.

  1. Interseccionalidade

O protocolo recoñece que as persoas poden ser obxecto de múltiples formas de discriminación simultaneamente —por exemplo, por razón de xénero, orixe, clase ou discapacidade— e que estas non actúan de forma illada, senón entrelazada. Por iso, as medidas adoptadas deberán considerar esta complexidade, abordando os casos desde un enfoque interseccional que permita identificar e reparar desigualdades estruturais ou acumuladas.

  1. Confidencialidade e privacidade

Toda denuncia ou intervención relacionada co protocolo será tratada coa máxima confidencialidade, asegurando a protección da identidade das persoas implicadas. Só o persoal autorizado e debidamente formado poderá acceder á información sensible e estableceranse mecanismos seguros de comunicación, arquivo e resolución, respectando o dereito á privacidade e o marco legal aplicable.

  1. Coidado e acompañamento

O enfoque do protocolo prioriza o benestar das persoas afectadas, a quen se garantirá un trato digno, empático e respectuoso. Ofrecerase acompañamento emocional, xurídico e/o psicolóxico cando sexa necesario, sempre desde unha perspectiva de escoita activa, non revictimización e respecto á autonomía de quen denuncia ou solicita apoio. O coidado enténdese como un principio transversal, aplicable tamén ao modo en que se xestionan os conflitos.

  1. Dilixencia e proporcionalidade

Todas as actuacións derivadas deste protocolo deberán ser realizadas con celeridade, responsabilidade e criterios obxectivos. Actuarase con dilixencia para evitar a impunidade ou a cronificación de situacións de malos tratos e con proporcionalidade para que as medidas adoptadas respondan de maneira xusta á gravidade e natureza dos feitos. Este principio garante a equidade do procedemento e o respecto ao debido proceso.

  1. Participación e mellora continua

O protocolo é un documento vivo, en constante revisión. Por iso, promoverase a participación activa das persoas traballadoras, colaboradoras, convidadas e participantes do festival para identificar melloras, avaliar a súa aplicación e actualizar contidos.

3. Ámbitos de aplicación

Este protocolo é de aplicación a todas as persoas involucradas no OUFF, sen distinción do seu rol ou condición dentro do evento. O seu alcance abarca as seguintes categorías:

  1. Persoal do festival: inclúe a todo o persoal contratado directamente polo festival, como o equipo organizativo, administrativo e loxístico, así como ás persoas voluntarias que colaboren nas distintas áreas do evento.
  2. Participantes e profesionais: refírese a todas as persoas que participen nas actividades profesionais e artísticas do festival.
  3. Convidadas/os: comprende a todas as persoas convidadas ao festival, tanto nacionais como internacionais, en calidade de autoridades, patrocinadores/as, colaboradores/as, representantes de institucións ou outras persoas relevantes no contexto do evento.
  4. Público asistente: inclúe ás persoas que asisten ao festival como público xeneral, xa sexa nas proxeccións, conferencias, actividades paralelas ou eventos sociais.
  5. Provedores/as e colaboradores/as externos/as: abarca ás empresas e persoas externas que prestan servizos ou colaboran na organización do festival, tales como provedores/as de cátering, técnicos/as, persoal de seguridade, transporte, entre outros.

Este protocolo é vinculante durante todo o período de desenvolvemento do festival, que comprende a fase de preparación, a duración do evento e a postproducción, incluíndo calquera actividade relacionada co festival que leve a cabo nas súas plataformas dixitais ou no marco doutras actividades vinculadas á promoción do mesmo.

Ademais, as directrices e valores establecidos neste protocolo guiarán as relacións dentro dos espazos físicos e virtuais asociados ao festival, asegurando unha contorna segura e respectuosa tanto nas interaccións presenciais como nas interaccións dixitais tales como redes sociais, foros e plataformas de comunicación.

Supervisión e cumprimento do protocolo

A supervisión do cumprimento deste protocolo será responsabilidade do Departamento de Implementación de Valores Sociais e Cívicos do festival, o cal estará dirixido por unha persoa con formación universitaria en educación social, con anos de experiencia na implementación de plans de igualdade e especializada na promoción de contornas laborais e sociais libres de discriminación e violencia, que traballará en coordinación cos responsables de cada área do evento. Este equipo asegurará que as normas sexan coñecidas, comprendidas e respectadas por todas as persoas involucradas no festival, proporcionando formación e recursos adecuados para a súa correcta aplicación.

O cumprimento deste protocolo será supervisado de maneira continua durante o desenvolvemento do evento e implementaranse mecanismos de seguimento para avaliar a súa efectividade. As persoas encargadas de supervisar o protocolo poderán realizar intervencións inmediatas ante calquera incidencia que vulnere os principios aquí establecidos, garantindo así unha resposta rápida, imparcial e acorde cos valores do festival.

Calquera incumprimento deste protocolo será obxecto de investigación e, no seu caso, de medidas correctivas proporcionais á gravidade da infracción. Ditas medidas poderán incluír sancións internas, retirada de acreditacións, exclusión do evento ou, se é necesario, a denuncia ante as autoridades competentes.

4. Medidas e procedementos

Para garantir a efectiva implementación dos principios establecidos neste protocolo, o Festival de Cinema de Ourense (OUFF) adoptará as seguintes medidas:

  1. Capacitación e sensibilización continua: ofreceranse sesións de formación dirixidas a todas as persoas implicadas no festival (persoal, voluntarios/as, colaboradores/as…) sobre temas clave como a diversidade, a inclusión, a igualdade de xénero e a prevención do acoso. Estas actividades estarán deseñadas para promover un ambiente respectuoso, empático e libre de discriminación. Ademais, formarase de maneira específica a un grupo de persoas designadas como responsables dos puntos violeta, espazos de apoio e atención a persoas que fosen vítimas de acoso ou violencia. Este grupo recibirá formación especializada sobre como identificar situacións de acoso, como intervir adecuadamente e como ofrecer apoio emocional e práctico ás vítimas. A persoa responsable desta formación será unha profesional con experiencia en intervención en situacións de violencia e acoso, así como na xestión de situacións de crises.
  2. Establecemento de canles de denuncia seguros e confidenciais: habilitaranse canles de denuncia accesibles, protexidos e de fácil uso para que calquera persoa poida reportar de maneira anónima e segura incidentes relacionados con discriminación, acoso ou calquera outra vulneración dos dereitos establecidos neste protocolo. Estas canles estarán dispoñibles tanto de maneira presencial como dixital e/o telefónica, garantindo que as persoas poidan acceder a eles en todo momento. A confidencialidade e a protección da identidade das persoas denunciantes serán prioritarias, para evitar calquera tipo de represalia. Os/as responsables de xestionar estas canles serán persoal capacitado e de confianza, garantindo que as denuncias se manexen de maneira ética e responsable.
  3. Investigación e resolución imparcial: todas as denuncias serán investigadas de maneira exhaustiva, xusta e imparcial, respectando o dereito das persoas implicadas a ser escoitadas. O proceso levará a cabo con celeridade e eficacia, asegurando unha resolución oportuna. Para iso, contarase cun equipo que garantirá o benestar das persoas afectadas.
  4. Aplicación de sancións proporcionais: no caso de que se verifique a violación dos principios e normas establecidos neste protocolo, aplicaranse sancións adecuadas e proporcionais á gravidade da infracción. Estas sancións poderán incluír desde medidas correctivas internas, como advertencias ou formación adicional, ata a exclusión temporal ou definitiva do festival, sempre asegurando o cumprimento do dereito a un debido proceso. As sancións estarán aliñadas coa lexislación vixente.
  5. Promoción dun ambiente de respecto e benestar: ademais das medidas correctivas, promoverase activamente un ambiente no que se valore e respecte a diversidade, favorézase a inclusión de todas as persoas e foméntese a colaboración respectuosa entre todas as partes implicadas.

5. Compromiso de todas as persoas involucradas

O protocolo de garantía dunha contorna segura e tolerante do OUFF non só establece un marco normativo para previr e actuar fronte a situacións de discriminación ou violencia, senón que tamén apela ao compromiso ético, humano e profesional de todas as persoas que fan posible o festival.

Todas elas comparten a responsabilidade de contribuír activamente á construción dunha contorna segura, inclusiva e respectuosa, asumindo os seguintes compromisos concretos:

  • Coñecer, comprender e respectar este protocolo: cada persoa vinculada ao festival debe familiarizarse cos principios, dereitos, deberes e mecanismos establecidos neste documento. O descoñecemento dos seus contidos non exime do seu cumprimento.
  • Promover activamente unha contorna libre de discriminación, acoso ou violencia: isto implica non só evitar condutas inapropiadas, senón tamén adoptar unha actitude proactiva de respecto, equidade, inclusión e coidado cara a todas as persoas, sen importar o seu xénero, orientación sexual, identidade ou expresión de xénero, orixe, idade, diversidade funcional, aparencia física, idioma, relixión, nivel socioeconómico ou outras condicións persoais ou sociais.
  • Intervir de forma responsable ante situacións de risco: en caso de presenciar ou ter coñecemento de comportamentos que poidan vulnerar os principios deste protocolo, espérase que as persoas actúen de forma solidaria e responsable, xa sexa ofrecendo apoio, activando as canles establecidas ou informando as persoas responsables do protocolo.
  • Colaborar cos mecanismos de prevención, detección e actuación: todas as persoas deberán cooperar coas actuacións derivadas da aplicación do protocolo, incluíndo procesos de mediación, investigación ou reparación, sempre respectando os principios de confidencialidade, imparcialidade e dilixencia.
  • Respectar as decisións tomadas polo equipo responsable do protocolo: aceptar as medidas adoptadas en cada caso concreto, no marco dunha intervención ética, xusta e fundamentada.
  • Contribuír á mellora continua do protocolo: achegando suxestións, experiencias ou reflexións que enriquezan a súa aplicación, fomentando un diálogo aberto e unha cultura de aprendizaxe colectiva.

Só a través do compromiso activo, informado e solidario de todas as persoas implicadas será posible garantir unha contorna segura, digno e acolledor no marco do OUFF, onde todas as persoas poidan participar e expresarse en liberdade.

6. Creación e funcionamento do punto violeta

Como parte do compromiso do OUFF coa prevención da violencia e a promoción dunha contorna segura, o festival establecerá un punto violeta durante toda a duración do evento. Este espazo será unha ferramenta clave para a atención, o acompañamento e a intervención inmediata ante situacións de acoso, agresión ou discriminación.

Obxectivos do punto violeta

  • Brindar un espazo seguro, confidencial e accesible para a atención de persoas que sufran ou presencien situacións de violencia, acoso ou discriminación.
  • Ofrecer acompañamento emocional inmediato e orientación práctica ás persoas afectadas.
  • Activar, cando sexa necesario, os mecanismos previstos no protocolo de actuación.
  • Sensibilizar á cidadanía e ás persoas participantes sobre a importancia de previr e actuar ante calquera forma de violencia ou desigualdade.

Ubicación e visibilidade

  • O punto violeta estará situado nun lugar estratéxico do festival, visible e claramente sinalizado.
  • A súa presenza será anunciada na programación oficial, materiais informativos e redes sociais do festival para garantir o seu coñecemento por parte de todas as persoas asistentes.

Equipo responsable

  • O punto violeta será atendido por un equipo de persoas previamente formadas en igualdade, intervención en casos de violencia de xénero, acompañamento psicolóxico e primeiros auxilios emocionais.
  • Estas persoas recibirán unha formación específica previa ao festival.
  • O equipo actuará seguindo os principios de confidencialidade, respecto, escoita activa e non revictimización.

Funcións do punto violeta

  • Acoller, escoitar e conter emocionalmente á persoa que acuda ao espazo.
  • Rexistrar os feitos de forma discreta, se a persoa o desexa, activando as canles internas do protocolo.
  • Ofrecer información sobre recursos e servizos externos (teléfonos de emerxencia, centros de atención, asesoramento xurídico etc.)/ etc.).
  • Derivar, cando sexa necesario, aos servizos de atención institucional (sanitarios, xurídicos, policiais).
  • Realizar tarefas de sensibilización activa durante o festival mediante a distribución de materiais informativos e a participación en accións de visibilización.

Coordinación co protocolo

O punto violeta será unha ferramenta integrada neste protocolo e actuará en coordinación directa co Departamento de Implementación de Valores Sociais e Cívicos, que garantirá o seu funcionamento, avaliará o seu impacto e xestionará a atención posterior aos casos que se deriven desde alí.

7. Protocolo de actuación coa vítima

Este protocolo establece os pasos para seguir polo equipo do punto violeta ante a presenza ou solicitude de atención por parte dunha persoa que viva ou presencie unha situación de acoso, violencia ou discriminación durante o OUFF.

  1. Acollida inicial

  • Recibir á persoa nun espazo seguro, tranquilo e sen interrupcións.
  • Presentarse con nome e rol de maneira clara, xerando un clima de confianza.
  • Garantir a confidencialidade de todo o que se comunique, salvo que a seguridade da persoa estea en risco.
  • Confirmar se desexa ser atendida soa ou acompañada por alguén da súa confianza.
  • Informar que en todo momento mantén o control da situación: pode decidir que contar, cando e como.

  1. Escucha activa e validación

  • Escoitar sen xulgar, interromper nin presionar. Evitar preguntas innecesarias.
  • Validar as súas emocións e experiencias.
  • Non minimizar os feitos nin suxerir que se “malinterpretou” a situación.
  • Permitir pausas e ofrecer auga ou un asento cómodo se o desexa.

  1. Recollida de información básica

  • Só se a persoa permíteo, recoller información básica útil para activar o protocolo:
    • Tipo de incidente (verbal, físico, dixital, simbólico).
    • Lugar, data e contexto.
    • Se foi unha situación vivida ou presenciada.
    • Se coñece á persoa agresora.
    • Que necesita nese momento (acompañamento, denunciar, descansar, irse a casa etc.)/ etc.).
    • Utilizar un formulario interno de rexistro, sen datos persoais se a vítima así o prefire.

  1. Activación de recursos e medidas de apoio

  • Valorar coa vítima se desexa:
    • Ser acompañada fisicamente (a un espazo seguro, ao seu aloxamento etc.)/ etc.).
    • Acceder a un apoio psicolóxico inmediato ou derivación.
    • Presentar denuncia formal (ante organización ou autoridades).
    • Medidas de protección ou afastamento dentro do festival (retiro de acreditación, separación de espazos etc.)/ etc.).
    • Se se require asistencia sanitaria, contactar cos servizos de emerxencia.

  1. Derivación e seguimento

  • Se a persoa deséxao, activar recursos externos:
    • 016 (teléfono nacional de atención a vítimas de violencia de xénero).
    • Servizos sociais, policía local, servizos xurídicos ou centros de saúde.
    • Rexistrar as accións tomadas no parte interno de actuación (sen vulnerar a privacidade).
    • Garantir un seguimento posterior: contacto co Departamento de Valores Sociais e Cívicos, chamadas de seguimento ou axuda emocional.

  1. Peche e autocuidado

  • Agradecer a confianza e reforzar que a persoa non está soa.
  • Informar dos pasos seguintes, se os houbese.
  • Ofrecer recursos adicionais: teléfonos, direccións, persoas de contacto.
  • Despois da intervención, o equipo debe realizar unha breve sesión interna de autoavaliación e autocuidado, evitando a acumulación emocional.

    1. Outras medidas

Garantirase a existencia de espazos seguros, ben iluminados e claramente sinalizados en todas as áreas do festival, especialmente en zonas de tránsito frecuente ou durante actividades nocturnas. Evitaranse zonas escuras, apartadas ou sen vixilancia, e estableceranse percorridos accesibles e supervisados que reforcen a sensación de seguridade para todas as persoas asistentes, especialmente para aquelas que poidan atoparse en situación de vulnerabilidade. Estas medidas serán parte integral da planificación loxística e de prevención do festival.

Principios transversais

Este protocolo debe aplicarse sempre desde un conxunto de principios fundamentais que orientan cada actuación. A confidencialidade será prioritaria, garantindo que toda a información recollida se trate coa máxima reserva e respecto á intimidade das persoas implicadas. O consentimento informado rexerá cada intervención, de modo que ningunha acción levará a cabo sen a autorización expresa e consciente da persoa afectada. Actuarase en todo momento evitando a revictimización, o que implica previr calquera tipo de pregunta, actitude ou práctica que poida intensificar o sufrimento, xerar culpa ou cuestionar o relato. Finalmente, promoverase o empoderamento da persoa atendida, asegurando que senta escoitada, acompañada e plenamente capaz de tomar decisións sobre o seu propio proceso.

8. Coñecemento e difusión do protocolo

Para garantir unha aplicación real e efectiva do presente protocolo, o OUFF comprométese a asegurar a súa plena difusión, comprensión e apropiación por parte de todas as persoas que participan na súa organización e desenvolvemento. O protocolo estará dispoñible de forma accesible e pública a través da páxina web oficial do festival e das súas principais canles de comunicación. Así mesmo, facilitaranse versións adaptadas en diferentes formatos e linguas, que permitan a súa comprensión por parte de persoas con distintos niveis de familiaridade con este tipo de documentos.

Todas as persoas vinculadas profesional ou voluntariamente ao festival —desde persoal técnico ata participantes, convidados/as e colaboradores/as— recibirán o protocolo completo ou a súa versión resumida antes do inicio do evento. Ademais, organizaranse sesións de formación e sensibilización obrigatorias que abordarán tanto o contido do protocolo como ferramentas prácticas para identificar, previr e actuar ante situacións de acoso, violencia ou discriminación. Estas sesións serán especialmente relevantes para quen ocupe cargos de responsabilidade ou tarefas de atención directa ao público.

Durante o festival, reforzarase a visibilidade dos principios do protocolo a través de mensaxes institucionais, materiais gráficos e espazos de atención directa como o punto violeta. Estableceranse mecanismos de identificación clara para o persoal formado na aplicación do protocolo, de modo que calquera persoa poida saber a quen acudir en caso de necesitar apoio ou realizar unha consulta ou denuncia.

9. Conclusión

O OUFF asume con responsabilidade e firmeza o seu compromiso coa construción dun espazo cultural seguro, inclusivo e libre de calquera forma de violencia ou discriminación. Este protocolo non é só unha ferramenta de prevención e actuación, senón tamén unha declaración ética e política que reafirma a vontade do festival de situar o respecto, a diversidade e os dereitos humanos no centro da súa actividade.